Яхшы кеше булу өчен ялгыз тән сәламәтлеге генә җитми, рух сәламәтлеге дә кирәк!

Алтыннан бәһале, оҗмах нигъмәтләреннән кадерле булган нәрсә - тәрбияле баладыр.

Бала чактан алынган тәрбияне соңыннан бөтен дөнья халкы да үзгәртә алмас.

Кеше булу өчен гыйлем белән күркәм холык кирәктер.

Гаиләдә булган тәрбия – беренче тәрбия. Мәктәптә булган тәрбия – икенче тәрбия. Аннан соң булган тәрбия - өченче тәрбия. Бу тәрбиянең беренчесе – аналардан, икенчесе – мөгаллимнәрдән, өченчесе – шулай ук мөгаллимнәрдән һәм укылачак китаплар һәм газеталар, дус мөгамәләдә булачак затлардан өйрәнәләр.

Тәрбиясе булмаган җирдә гүзәл ашлык җитешмәгән кебек, тиешле тәрбия бирелмәгәндә, гүзәл кеше дә җитешмәс. Шулай икән, тәрбия – иң кирәкле бер эш булачактыр.

Выступление на общешкольном собрании

"Роль изучения родных языков в воспитании и становлении личности ребенка"

1.Воспитание личности. Современный подход к обучению родного языка состоит в том, что в идеале мы учим не столько общению, сколько воспитываем личность, гармоничную, и, как того требует жизнь, социально-адаптированную. Воспитание личности требует, чтобы мы говорили с детьми на родном языке так, и на такие темы, когда они не могут оставаться равнодушными к происходящему на уроке.

Родной язык явл яется лучшим средством воспитания, который учит естественно и успешно, откуда идет духовное, нравственное и умственное развитие. Принцип народности связан и с задачами формирования личности, и с воспитанием у детей любви к родине, своему Отечеству, гуманности, правдивости, трудолюбия, ответственности, чувства долга, воли, чувства самолюбия в его правильном понимании, эстетического отношения к жизни. Ведь роль родного языка в формировании и развитии личности настолько велика, что её трудно переоценить. Родные языки уникальны в том отношении, что они накладывают свой отпечаток на каждого человека с момента рождения, наделяя его особым видением вещей, которые никогда на самом деле не исчезнут, несмотря на то, что впоследствии человек овладевает и другими языками.

2. Развитие способностей. Для того, чтоб ребенок успешно учился, нужен не только определенный запас знаний и умений. Гораздо важнее желание и умение учиться. А для этого в свою очередь необходимо развивать у ученика такие качества, как память, внимание, умение анализировать.

Изучение языков и культур наряду с другими предметами обогащают человека, делает его выше нравственно, способствует улучшению памяти, развитию логического мышления, коммуникативных навыков, расширению словарного запаса.

3.Воспитание толерантности. Работая учителем татарского языка и литературы ,всегда ставлю перед собой цель: привить к ученикам уважение и любовь не только к своему языку, но языкам других народов. Ведь знание языка является необходимостью в наши дни.

Язык – душа народа, это не просто крылатое выражение. С помощью языка любой народ из поколения в поколение передает свое мировоззрение, свое воспитание окружающей деятельности, ценностные ориентиры. С помощью языка мы не только общаемся, передаем свои мысли, но и выражаем образовательный, духовный и культурный уровень.

В условиях Башкортостана необходимо знать два государственных языка: башкирский и русский. Без знания языка коренного населения Урала, исторического прошлого края, без уважительного отношения к духовным ценностям, созданным в течении тысячелетий, невозможно формировать личность гражданина многонационального государства.

«Столько языков ты знаешь – столько раз ты человек», - говорили древние мудрецы. И это действительно так, поскольку благодаря знанию разных языков, человек раздвигает рамки своего собственного миропонимания.

Каждый педагог должен определять основные направления воспитательной работы с детьми на основе их социальных, культурных традиций. Важно научить ученика понимать и ценить не только собственную национальную культуру, но и своеобразие других культур, воспитывать в духе уважения ко всем народам.

4.Приобщение к культуре и традициям своего народа. Большую роль в сохранении родного языка , приобщении детей к культурному наследию, духовным ценностям народа, населяющих Башкортостан, играют уроки родного языка, на которых изучаются традиции, обычаи, обряды того или иного народа.

С раннего детства мы слушали сказки, рассказы, предания наших бабушек и дедушек, в которых ярко воссоздается красота родных гор и рек, озер и лесов.

Бабушки исполняли нам песни, рассказывали баиты, учили нас жизни своими пословицами, поговорками, объяснили приметы, которые несут не только познавательный, но и эстетический потенциал. Но ситуация сегодня изменилась. Современные условия почти полностью вытеснили из жизни детей школу бабушек и дедушек, которая играла огромную роль в воспитании, любви к родному языку, истории, традициям. И сегодня, уже ни у кого не вызывает сомнения та огромная роль, которую играет урок родного языка в развитии личности ученика.

5. Облегчение изучения других языков. Изучение и знание своего родного языка, языка своих родителей, дедов, прадедов обязательно для цивилизованного человека. Во-первых, это обогащает духовный мир ребенка, во-вторых, хорошие знания своего родного языка облегчают изучение других языков. Ведь сегодня уже очевидно, что знание русского языка не предел, обязательно нужны международные языки. Это – требование жизни. О нужности, необходимости знания родного языка говорил и Сухомлинский: «Сколько я знаю языков, столько раз я человек, но богатство, воплощенное в сокровищах языков других народов, остается для человека недоступным, если он не овладел родной речью, не почувствовал ее красоты».

Изучение родного языка и литературы основывается на этих законах:

1.Ребенок должен знать свой национальный язык, это закон жизни и природы.

2.Закон РБ «О языках народов РБ», принятый 21 января 1999г

Настоящий Закон определяет условия сохранения и равноправного развития языков народов Республики Башкортостан.

Государство на всей территории Республики Башкортостан способствует развитию национальных языков, двуязычия и многоязычия.

Глава 2. Права граждан по использованию языков народов Республики Башкортостан

Статья 8. Право на выбор языка воспитания и обучения

1. Граждане имеют право свободного выбора языка воспитания и обучения.

(в ред. Законов РБ от 05.04.2004 № 74-з, от 28.12.2009 № 192-з)

2. Граждане имеют право на получение среднего (полного) общего образования на родном языке, а также на выбор языка обучения в пределах возможностей, предоставляемых системой образования.

(в ред. Законов РБ от 05.04.2004 № 74-з, от 28.12.2009 № 192-з)

Право граждан на получение образования на родном языке обеспечивается созданием необходимого числа соответствующих образовательных учреждений, классов, групп, а также созданием условий для их функционирования.

(в ред. Закона РБ от 05.04.2004 № 74-з)

3. Право выбора образовательного учреждения с тем или иным языком воспитания и обучения детей принадлежит родителям или лицам, их заменяющим, в соответствии с законодательством Российской Федерации.

(в ред. Закона РБ от 28.12.2009 № 192-з)

4. Язык (языки), на котором ведется воспитание и обучение в образовательном учреждении, определяется учредителем (учредителями) образовательного учреждения и (или) уставом образовательного учреждения в соответствии с законодательством Российской Федерации и Республики Башкортостан.

Мы, учителя родного языка стараемся пробудить любовь к своему предмету у каждого ученика. Ежегодно участвуем в муниципальных и региональных олимпиадах, конкурсах, посвященных юбилеям народных поэтов и писателей, юных сказителей, авторов эпического сказания

Перед семьей и школой ставятся такие сложные задачи, которые должны сформировать у учащихся целостное и глубокое понимание того, что:

Республика Башкортостан представляет собой многонациональное государство, в котором все народы проживают в мире и добром согласии.;
любовь к своему народу, к своему родному языку невозможна без уважения национальных культур других народов;
полное приобщение к национальной культуре невозможно без знания родного языка.

Выступление на общешкольном собрании "Воспитание толерантности"

Многие родители считают, что воспитывать будут позже, когда сын или дочь пойдёт подрастет , а пока пусть бегает, играет, развлекается. И поэтому упускают драгоценное время. А Иногда родители следуют такой логике: моя семья, мои дети, я воспитываю их, как хочу и как могу. Но воспитание не может быть делом личным, так как растёт будущий гражданин, член общества. Поэтому правильно воспитывают те родители, которые придерживаются позиции: воспитание не личное, а общественное дело. Супругам семья не заменит всё. Им необходимы любимая работа, друзья, трудовой коллектив. Ребёнку семья тоже не заменит всего. Ему нужны друзья, коллектив сверстников, общение с окружающим миром. И для этого мира, для жизни среди людей воспитывает ребёнка именно семья. Проблема, которая станет предметом нашего обсуждения, весьма актуальна «Как воспитать толерантного человека?»

Толерантность – терпимость к чужим мнениям, верованиям, поведению.
А потому, чтобы воспитать ребенка толерантным, необходимо учитывать то, что дети – зеркало отношений и характеров родителей. Поэтому для начала необходимо самим относиться к своему ребенку толерантно.

Для того чтобы формировать у детей систему ценностей, в основе которой лежат такие общие понятия, как согласие, компромисс, взаимное принятие и терпимость, прощение, ненасилие, сочувствия, понимание, сопереживание и т.п.

1. Дайте свободу. Спокойно свыкнитесь с мыслью, что ваш ребенок уже вырос, и далее удерживать его возле себя не удастся, а непослушание — это стремление выйти из-под вашей опеки.

2. Никаких нотаций. Больше всего детей бесят нудные родительские нравоучения. Измените стиль общения, перейдите на спокойный, вежливый тон и откажитесь от категорических оценок и суждений. Поймите: ребенок имеет право на собственный взгляд и собственные выводы.

3. Идите на компромисс. Еще ничего никому не удалось доказать с помощью скандала: здесь не бывает победителей. Когда и родители, и дети охвачены бурными негативными эмоциями, способность понимать друг друга исчезает.

4. Уступает тот, кто умнее. Костер ссоры быстро погаснет, если в него не подбрасывать дров, чтобы скандал прекратился, кто-то должен первым замолчать. Взрослому это сделать легче, чем детям. Запомните: лавры победителя в отношениях с собственными детьми не украшают.

5. Не надо обижать. Прекращая ссору, не стремитесь сделать ребенку больно с помощью язвительных замечаний или хлопанья дверьми. Умению достойно выходить из трудных ситуаций ребенок учится у нас.

6. Будьте тверды и последовательны. Дети — тонкие психологи. Они прекрасно чувствуют слабость старших. Поэтому, несмотря на вашу готовность к компромиссу, сын или дочь должны знать, что родительский авторитет незыблем. Если же взрослые демонстрируют ребенку собственную несдержанность, истеричность, непоследовательность, трудно ждать от них хорошего поведения.

7. Учитесь выслушивать его мнение и считаться с ним.

8. Научитесь прощать обиды и просить прощения у ребенка. Это самый сложный момент, но в то же время и самый важный, поскольку у детей обостренное чувство справедливости.

9. Нельзя унижать достоинство ребенка – игнорировать его, проявлять неуважение к его увлечениям и т.п.

В-10, не стоит заставлять ребенка с помощью силы делать то, что хочется вам.

Типы воспитания

От того, какой тип воспитания преобладает в семье, зависит, какой здесь вырастет человек. Главные методы воспитания в семье — это пример, общие с родителями занятия, беседы, поддержка подростка в разных делах, в решении проблем, привлечение его в разные виды деятельности в семье и вне ее.
Воспитывать толерантность в семье — значит прививать уважение, принятие и правильное понимание богатого многообразия культур нашего мира, наших форм самовыражения и способов проявлений человеческой индивидуальности.

Человеку нужно, чтобы его любили, понимали, признавали, уважали, чтобы он был кому-то нужен и близок, чтобы у него был успех в делах, учебе и на работе, чтобы он мог реализовать себя, развивать свои способности, совершенствоваться, уважать себя. Основа самооценки ребенка закладывается в зависимости от того, как с ним обращаются родители. Если они понимают и принимают его, терпимо относятся к его недостаткам и промахам, он вырастет с положительным отношением к себе. Если же ребенка постоянно “воспитывают”, критикуют и муштруют, самооценка его оказывается низкой, ущербной.
Мы пришли с вами к выводу, что ребенка с самого рождения должна окружать родительская любовь, а модель отношений к людям, принятые в семье – их принятие или дружелюбное отношение к ним или подозрительность и недоверие – формируют толерантность ребенка.
1. Психологи считают, что ребенок проявляет агрессивность в несколько раз чаще там, где агрессию взрослых он видел ежедневно, и где она стала нормой его жизни.
Если ребенка постоянно критиковать, он учится ненавидеть.
Если ребенок живет во вражде, он учится агрессивности.
Если ребенка высмеивают, он становится замкнутым.
Если ребенок растет в упреках, он учится жить с чувством вины.
Если ребенок растет в терпимости, он учится принимать других.
Если ребенка подбадривают, он учится верить в себя.
Если ребенок растет в честности, он учится быть справедливым.
Если ребенок растет в безопасности, он учится верить в себя.
Если ребенок живет в понимании и дружелюбии, он учится находить любовь в этом мире.
2. Непоследовательность родителей в обучении детей правилам и нормам поведения. У детей формируется нравственный стержень поведения: сегодня родителям удобно говорить одно, и они же навязывают эту линию поведения детям, завтра им удобно говорить другое, и это другое тоже навязывается.
Это приводит к растерянности, озлоблению, агрессии против родителей и других людей.
Если говорить о современном мире, то можно сказать, что он страшный, жестокий, разобщенный. В нашем мире страшно жить: страшно потерять сознание на улице, страшно идти вечером домой, страшно открывать дверь незнакомцу, страшно лететь на самолете. Но еще страшнее от мысли, что и наши дети, и наши внуки всю свою жизнь будут испытывать чувство недоверия и нетерпимости по отношению к окружающим. Поэтому в последнее время все чаще и чаще возникают разговоры о толерантном мире, т.е. мире без насилия и жестокости, мире, в котором самой главной ценностью является неповторимая и неприкосновенная человеческая личность. Но просто разбрасываться красивыми словами, конечно, недостаточно. Толерантность нужно воспитывать. Отсюда – ряд правил воспитания, связанные с темой нашего собрания:
1. Учитесь слушать и слышать своего ребенка.
2. Постарайтесь сделать так, чтобы только вы снимали его эмоциональное напряжение.
3. Не запрещайте детям выражать отрицательные эмоции.
4. Умейте принять и любить его таким, каков он есть.
5. Повиновение, послушание и исполнительность будут там, где они предъявляются разумно. В этом случае в ребёнке будут черты толерантной личности
- терпение - умение владеть собой
- доверие - чуткость
- способность к сопереживанию
- снисходительность
- расположение к другим
- чувство юмора
- терпимость к различиям
- доброжелательность
- гуманизм - любознательность
- умение слушать
- несклонность осуждать других

Китайская притча «Ладная семья»

Жила-была на свете семья. Она была не простая. Более 100 человек насчитывалось в этой семье. И занимала она целое село. Так и жили всей семьей и всем селом. Вы скажете: ну и что, мало ли больших семейств на свете. Но дело в том, что семья была особая – мир и лад царили в той семье и, стало быть, на селе. Ни ссор, ни ругани, ни, Боже упаси, драк и раздоров. Дошел слух об этой семье до самого владыки страны. И он решил проверить, правду ли молвят люди. Прибыл он в село, и душа его возрадовалась: кругом чистота, красота, достаток и мир. Хорошо детям, спокойно старикам. Удивился владыка. Решил узнать, как жители села добились такого лада, пришел к главе семьи; расскажи, мол, как ты добиваешься такого согласия и мира в твоей семье. Тот взял лист бумаги и стал что-то писать писал долго – видно, не очень силен был в грамоте. Затем передал лист владыке. Тот взял бумагу и стал разбирать каракули старика. Разобрал с трудом и удивился. Три слова были начертаны на бумаге:
любовь; прощение; терпение.
И в конце листа: сто раз любовь, сто раз прощение, сто раз терпение. Прочел владыка и спросил:
- И все?
- Да, - ответил старик, - это и есть основа жизни всякой хорошей семьи.
И, подумав, добавил:
- И мира тоже.

. И в заключение напомню мудрое напутствие известного американского педиатра Бенджамина Спока: “Любите вашего ребенка таким, какой он есть, и забудьте о качествах, которых у него нет... Результат воспитания зависит не от степени строгости или мягкости, а от ваших чувств к ребенку и от тех жизненных принципов, которые вы ему прививаете”.

Мы вместе должны помочь нашим детям овладеть навыками общения, умением критически мыслить, знаниями в области культуры, политики, прав человека, национальных отношений.

Выступление на общешкольном собрании "Семья и школа"

- Исәнмесез, хөрмәтле әти-әниләр, укучылар!

А.С. Макаренко үзенең балалар тәрбияләүгә карата ясаган лекциясендә: "Балаларга тәрбия бирү – тормышыбызның иң мөһим өлкәсе.: балаларыбыз – алар безнең картлыгыбыз. Дөрес тәрбия бирү – ул безнең булачак кайгыларыбыз, күз яшьләребез, безнең башка кешеләр, бөтен ил алдында кылган гаебебез," – дип язган. Кеше тәрбияләү – ифрат катлаулы эш. Бүгенге чынбарлыгыбыз үзе үк тәрбиячеләрдән, укытучылардан зирәклек күрсәтүне, тәрбия эшенә яңача карауны, яңа алымнар куллануны таләп итә. Ләкин беребезгә дә сер түгел, укытучылар, укучылар һәм ата-аналар бергәләп эшләгәндә генә мәктәптә һәм гаиләдә яхшы нәтиҗәләргә ирешеп була. «Сезнең үз-үзегезне тотуыгыз иң беренче хәлиткеч фактор. Сез баланы аның белән сөйләшкәндә генә, аңа акыл өйрәткәндә яки аңа боерык биргәндә генә тәрбиялим дип уйламагыз. Сез аны тормышыгызның һәр моментында, хәтта бөтенләй өйдә булмаган чагыгызда да тәрбиялисез. Ничек киенәсез һәм башка кешеләр турында ничек сөйләшәсез, ничек шатланасыз яки кайгырасыз, үзегезнең дусларыгыз яки дошманнарыгыз белән нинди мөнәсәбәттә буласыз, ничек көләсез, ничек газета укыйсыз – менә боларның барысының да бала өчен әһәмияте бар», – дип язды атаклы совет педагогы Антон Семенович Макаренко. Чыннан да баланы кем тәрбияли – гаиләме, әллә мәктәпме? Әлбәттә, гаилә дә, мәктәп тә. Әмма җаваплылык кемгә күбрәк төшәргә тиеш соң? Менә бу сорауга төгәл җавап бирүе кыенрак шул.

Бала тәрбияләүдә гаиләнең мөмкинлекләре гаять зур. Бу яктан аны мәктәп тә алыштыра алмый. Шуңа күрә мәктәп белән гаилә арасындагы мөнәсәбәтләрнең әйбәт һәм үзара хезмәттәшлеккә нигезләнгән булуы бик мөһим. Моның өчен гаиләнең үзенә генә хас үзенчәлекләрен һәм балага уңай тәрбия бирә алу мөмкинлекләрен яхшы белү таләп ителә.

Һәр гаилә үз баласын итәгатьле, эш сөючән, белемле, кешелекле итеп тәрбияләргә тырыша. Ләкин тәрбия эше бервакытта да җиңел булмаган. Бүген исә ул аеруча кыен чор кичерә. Җәмгыятьтә үзгәрешләр барган чакта иң зур зыян балалар өлешенә туры килә. Кешенең акыл үсеше белән рухи үсеше арасында упкын хасил булу, рухи үсешнең тоткарлануы күп кенә кимчелекләрнең сәбәбе булып тора.

Баланың шәхес булып формалашуы, иң беренче чиратта, гаилә тәрбиясенә бәйләнгән. Ата-ана – төп тәрбиячеләр. Тәрбия кылу өчен үзеңә тәрбияле булырга кирәк. Балада югары әхлак сыйфатлары бары тик билгеле бер эзлеклелектә максатчан тәрбия эше алып бару нәтиҗәсендә генә формалаштырып була. Башлангыч классларда тату гаиләгә туплау, укуга мәхәббәт, тырышлык, төгәллек, оешканлык кебек сыйфатлар; өлкән классларга күчкәч кешегә, үз-үзеңә

хөрмәт, үз көчләренә ышаныч; ә хәзер 10 нчы класста инде тормышта үз-үзләрен табардай, белемле, югары әхлак сыйфатларына ия булган зыялы яшьләр тәрбияләүне максат ит. Бу максатка ирешү ата-аналар ярдәме белән бара
Укытучылар белән берлектә гаилә әгъзалары да балада укуга җаваплы караш тәрбияләүгә бурычлы. Уку, язу өстәле, китап-дәфтәрләр кую өчен махсус киштә булдырырга, өйгә бирелгән эшнең үтәлешен тикшереп торырга тиеш. Тиешле режим оештыру һәм аның үтәлешен тикшерү – дөрес гаилә тәрбиясе бирүдә төп шартларның берсе. Әлбәттә, һәр гаиләдә режим төрлечә булырга тиеш. Ул гаиләдәге кешеләр санына, балаларның яшенә һәм сәламәтлегенә бәйле. Гаилә режимында фатирның зурлыгы, мәктәпнең өйдән нинди ераклыкта булуы, ата-аналар эшенең үзенчәлеге кебек шартлар да чагылыш таба. Дөрес режим булганда тырышлык,төгәллек,оешканлык кебек сыйфатлар җиңелрәк тәрбияләнә. Әгәр бала һәр көнне бер үк вакытта йокыдан торса, дәресләр әзерләсә, хуҗалык эшләрен башкарса, йокларга ятса – ул акрынлап бу вазифаларга күнегә һәм аларны кушмыйча да үти башлый.
Ата-аналар сизәдер дип уйлыйм: гаиләдә бала тәрбияләү эше елдан-ел катлаулана бара. Моның сәбәпләре бик күп төрле әлбәттә, чөнки хәзер балалар күбрәк күрәләр (телевидение, видеозапись), күбрәк фикер йөртәләр. Тормыш шартларының, халыкның тормыш-көнкүреш дәрәжәсе күтәрелүе, урта белем алып, югары уку йортларында күбесенең белем алуы (күбесененең әти-әнисе кушуы буенча укырга керүе) тәрбия эшендә яңа шартлар барлыкка китерде. Билгеле, һәрбер ата-ана үз балаларының киләчәге турында хәзерге вакытта нык уйланадыр. Ә кайберәүләре балаларны тәрбияләүгә бөтенләй әһәмият бирми, тәрбия эшендә гафу ителмәслек, төзәтеп булмаслык хаталар жибәрә.Икенче берәүләр, бердәнбер баласына кирәгеннән артык әһәмият биреп, аны боза. Шуның нәтижәсе буларак, бала эгоист, эш сөймәүчән, кешеләрне, бигрәк тә хезмәт кешеләрен яратмаучы әрәм-тамак булып үсә. Ата-аналар белән элемтә урнаштыруның елдан-ел катлаулануын да әйтәсем килә. Бездә эшсезлек, яшәү шартларының катлаулыгы, төрлелеге, авыр хезмәт системасы тәрбия эшен бик нык катлауландыра. Чөнки ата-ана үз баласын тәрбияләүгә тиешле вакыт бүлә алмый.
Дөрестән дә, ата-аналар күп очракта балаларның урын-җирләрен үзләре җыештыра, савыт-сабаларын үзләре юа, күлмәк-чалбарларын үзләре үтекли. Ә бит бу эшләрне балалар үзләре дә башкара ала. Мондый балаларга класс җитәкчеләренә һәм ата-аналарга игътибарны икеләтә арттырырга кирәк. Бервакыт ата кеше үзенең кызының дәресләренә игътибар итмәвенә дәгъвә белдерде.Моңа әнисе дә сәбәпче икән: "Менә мин укымый да яхшы яшим бит әле!" кебек сүзләр ишеттерә кызына. Әлбәттә шундый сөйләшү кызга дәрес хәзерләүгә гамьсез караш тәрбияли, нәтиҗәдә тормыш юлына "киртәләрне" ул

бала җиңәргә өйрәнмәячәк, шул сүзләр аңа гомер буена кире йогынты ясавын ул ана аңламый. Кайбер гаиләләрдә бөтенесе дә тәртиптә шикелле. Әти-әниләре алдынгы, әйбәт киенәләр, мул тормышта яшиләр. Ләкин балалары мәктәптә дә начар укый, өстәмә белем учрежденияләренә дә йөрми, кешеләрне, иптәшләрен дә ихтирам итми. Моның сәбәбе ата-ананың тормышны яхшы алып бару өчен тырышып, мал артыннан куып, кешеләрдән уздырып яшәргә омтылып яшәве, шул рәвешчә балаларны тәрбияләүдән читләшүе. Әңгәмәдән соң алар болай зарланалар: "Без балага бөтенесен бирәбез, ә ул ата-анасын кимсетә, без теләгәнчә эшләми" – диләр. Нәтиҗәдә мондый балаларны төзәтү читенләшә, укытучы, ата-ана, укучы арасында конфликт башлана. Кешенең бәхет ачкычы һәрвакыт үз кулында. Балаларыбызга дөрес тәрбия биреп үз бәхетебезгә үзебез ышанычлы нигез салсак иде. Балачакта күңелгә сеңдерелгән бар нәрсә дә үзенең нәтиҗәсен бирә. Шуңа күрә дә ата-аналар белән мондый ситуацияләрне бергәләп хәл итәргә, аңлату эшләре алып барырга кирәк дип саныйм. Балаларга ата-аналар белән берлектә көндәлек эшнең ямен, матурлыгын тоярга, шул темага сөйләгән беседаларны үстерергә зур кызыксыну тудыру кирәк. Аннан бала мәктәптә белем ала башлагач укытучы һәм гаилә арасында арадашчы ролен уйный. Тәрбия процессы шулай төзелгән инде. Я укытучы, булышуларын үтенеп, ата-анага мөрәҗәгать итәсең, яисә үзе үк, ялгышкан баланы туры юлга бастыру өчен, дуслык кулын сузасың. Без телибезме, теләмибезме тормышта безнең балаларыбызны тәрбияләү процессы – мәктәп белән гаиләнең үзара тәэсир итешүче йогынтысының катлаулы үрелеше буларак узуын әйтер идем.
Ә барыбызның да балага һәм дәүләткә карата бурычларыбыз бер – аны шәхес, гражданин итеп тәрбияләү, үстерү. Шуңа күрә укытучының, яисә педагог-тәрбияче белән элемтә тотарга кирәклеге турындагы тәкъдимен кире какмагыз. Бу бердәм процессны – ата-аналарны һәм балаларның тәрбияләү процессын аерып карарга ярамый минемчә. Һәрбер баланың киләчәктә ата я ана булгач, үз балалары да аларга шулай яхшы карарлык итеп тәрбияләргә иде. Балалар тәрбияләүгә, бигрәк тә, малайларга, ата шәхесенең йогынтысы гаять зур. Балага игътибарлы, гомумән, хатын-кызга ихтирамлы ир кеше, улы һәм кызы өчен үрнәк була ала.

Атаның балага мөнәсәбәте — аның әнисенә мөнәсәбәте ул. Үз балаңны тиешенчә һәм нык торып, авырлыкларны җиңеп чыгарга, үзенең йомшак якларын һәм җитешсезлекләрен үзе күрә белү осталыгына, яшьтәшләре белән дус булырга, үз кимчелекләрен бетерү өстендә һәрвакыт бирелеп эшләү теләге уятырга, өстәмә белем учрежденияләренә тартырга һәм яраткан шөгылен эзлә

табарга өйрәтергә кирәк. Бу – бик әһәмиятле эш. Моның өчен, укытучы һәм педагогның гаилә белән тыгыз элемтәдә урнашуына ирешергә кирәк. Шул чакта, мәктәп һәм мәктәптән тыш өстәмә белем учрежденияләре аның өчен бәхетле йортка – акылы җитлегә, ихтыяры ныгый, йөрәге намуслы кеше хисләре белән тула, байый торган йортка әвереләчәк.

Ата-аналарга ун киңәш

Балагызның үзегез кебек яки сез теләгәнчә булуын көтмәгез. Аңа үзегез булырга түгел, ә үзенчә булырга ярдәм итегез.
Баладан аңа эшләгән эшләрегез өчен түләү таләп итмәгез. Сез аңа тормыш бирдегез, ә ул моны ничек түләсен? Ул башка кешегә тормыш бирәчәк һәм бу табигать законы.
Җыелган ачуыгызны баладан алмагыз, картлык көнегезгә әче ипи әзерләмәгез. Чөнки ни чәчсәң, шуны урасың.
Аның проблемаларына югарыдан карамагыз. Аңа яшәү сезгә караганда да авыррак булырга мөмкин, чөнки баланың тормыш тәҗрибәсе бик аз була.
Түбәнсетмәгез!
Кешенең иң әһәмиятле очрашулары – балалар белән очрашу икәнен онытмагыз. Балагызга күбрәк игътибар бирегез, чөнки балада без кемне очратачагыбызны беркайчан да белә алмыйбыз.
Балагыз өчен нәрсә дә булса эшли алмыйсыз икән, үзегезне гаепләмәгез. Эшли алып та эшләмәгән очракта үзегезне гаепле саный аласыз.
Бала – сезнең бөтен тормышыгызны үзгәртә, астын-өскә китерә торган тиран түгел, ә тормыш биргән иң кыйммәтле бүләк. Аны сакларга һәм камилләшергә ярдәм итәргә кирәк.
Чит балаларны да яратырга өйрәнегез. Үз балагызга эшләүләрен теләмәгән әйберләрне, башкаларның балаларына эшләмәгез.
Балагызны нинди булуына карамастан яратыгыз – талантсыз булса да, уңышларга ирешә алмаса да. Аның белән бергә булуыгызга куаныгыз, чөнки бала – иң зур шатлык.

Ана педагогикасы кагыйдәләре

Үз балаңны ярат, ләкин аны узындырма, иркәләп бозма.
Эшләтмәү, эштән азат итү аны киләчәктән мәхрүм итү була, чөнки баланы хезмәттә үстерү милли тәрбиянең асылын тәшкил итә.
Баланы рәхмәтле булырга өйрәт, ул – изге хис. Синең мәхәббәтеңә һәм ярятуыңа шундый ук җавап булмаса, димәк, балалар үз ихтыяҗларын гына канәгатьләндереп, үз мәнфәгатьләрен өстен куеп яшәүне гади күренеш дип саныйларБалаларга гына түгел, сиңа – анага да уңай һәм яхшы булсын.

Балаларың бәхетсез булса, син дә бәхетле булмассың. Синең

кайгыларың аларны да борчысын.

Ана, үзең турында да уйла, онытсаң, балаларыңа начар булыр. Балаларыңның таләпләре, холыклары, дәгъвалары синең өстеңнән хаким итсен.
Балаларыңны байлыкка түгел, яхшылыкка шатланырга өйрәт.
Баланың халәт ихтияҗларын тәртиптә тоту кирәк, алар акыллы, хаклы һәм эшләп алынган булсын.

Балаңда белемгә кызыксыну, гыйлем өстәүгә омтылыш тәрбиялә. Бу максатта ата-бабаларның зирәк сүзен, халык әкиятләрен мәкаль-әйтемнәрен, табышмакларын файдалан.

Бүген "Хәзерге яшьләр ялкау, тәртипсез" дигәнрәк сүзләрне еш ишетергә туры килә. Тик нигәдер шундый балалар үсүендә үзебез гаепле икәнне уйлап бетермибез. Халыкның түбәндәге тапкыр әйтемнәре дә шул турыда сөйли.
1. Үзеңнең кем икәнлегеңне беләсең килсә, көзгегә түгел, балаңа кара.
2. Бала күңеле − уңдырышлы туфрак, ни чәчсәң, шуны урырсың.
3. Тәртипнең анасы − тәрбия.
4. Оясында ни булса, очканыңда да шул булыр.
Ата-бабаларыбызның киңәшләре − һичшиксез тирән мәгънәле тәрбияви чара.